Evlatlığın Mirasçılığı
Türk miras hukukunda evlat edinme kurumu, hem duygusal hem de hukuki açıdan önemli bir yere sahiptir. Evlatlık, evlat edinen kişiyle kan hısımı gibi mirasçı olurken, kendi biyolojik ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Ancak bu “çifte mirasçılık” sınırlıdır ve birçok pratik soruna yol açabilmektedir. Özellikle evlat edinenin kendi üstsoyları veya kardeşleri vefat ettiğinde evlatlığın mirasçılığı gündeme gelmektedir.
1. YASAL DAYANAKLAR
Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) ilgili maddeleri şöyle düzenlenmiştir:
-TMK Madde 314 - Ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlât edinene geçer.
Evlâtlık, evlât edinenin mirasçısı olur.
Evlâtlık küçük ise evlât edinenin soyadını alır. Evlât edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Ergin olan evlâtlık, evlât edinilme sırasında dilerse evlât edinenin soyadını alabilir.
(İptal fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 26/7/2023 tarihli ve E.: 2023/3, K.: 2023/139 sayılı Kararı ile.) (Yeniden Düzenleme:7/11/2024-7531/12 md.) Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına, birlikte evlât edinmede ana ve baba adı olarak evlât edinen eşlerin adları; tek başına evlât edinmede ise ana veya baba adı olarak evlât edinenin adı yazılır. Evlât edinilen diğer kişiler hakkında, talepleri halinde bu hüküm uygulanır.
Evlâtlığın, miras ve başka haklarının zedelenmemesi, aile bağlarının devam etmesi için evlâtlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlât edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurulur. Ayrıca evlâtlıkla ilgili kesinleşmiş mahkeme kararı her iki nüfus kütüğüne işlenir.
Evlât edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlâtlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz.”
-TMK Madde 500: “Evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olurlar. Evlâtlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder.
Evlât edinen ve hısımları, evlâtlığa mirasçı olmazlar.”
Bu hükümlerden açıkça anlaşılmaktadır ki, Evlatlık ve altsoyu sadece evlat edinen yönünden mirasçıdır. Evlat edinenin hısımları (kardeşleri, amcaları, halaları, üstsoyları) ile evlatlık arasında herhangi bir hısımlık bağı kurulmaz. Dolayısıyla evlatlık, evlat edinenin miras bırakanlarına (örneğin kardeşine) mirasçı olamaz.
Bu düzenleme tek taraflı ve sınırlı mirasçılık olarak adlandırılır. Evlat edinen ve onun hısımları ise evlatlığa kanuni mirasçı olamaz (TMK m. 500). Ancak taraflar ölüme bağlı tasarrufla (vasiyetname veya mirasçı atama) bu sonucu değiştirebilir.
2.YARGITAY İLAMI
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi Esas No: 2017/2282 Karar No: 2021/892 Karar Tarihi: 15.02.2021
Talep, mirasçılık belgesi istemine ilişkindir. Evlat edinenin kendi miras bırakanlarından daha önce ölmesi halinde evlatlığın, evlat edinenin miras bırakanlarına mirasçı olacağına ilişkin yasada herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.
Dava, 18.01.2016 tarihinde vefat eden muris ….’ın mirasçılık belgesinin verilmesi talebiyle açılmıştır. Murisin kardeşi … ise muristen önce 08.02.2007 tarihinde vefat etmiştir. Murisin kardeşi ….’in evlatlığı ….’in mirasçılık belgesinde mirasçı olarak gösterilmesi talep edilmiştir.
Yargıtay, TMK m. 314/2 ve m. 500 hükümlerini hatırlatarak şu tespiti yapmıştır: “Evlatlık ve altsoyu sadece evlat edinen yönünden kan hısımı gibi mirasçı olur. Evlat edinenin kendi miras bırakanlarından daha önce ölmesi halinde evlatlığın evlat edinenin miras bırakanlarına mirasçı olacağına ilişkin yasada bir hüküm bulunmamaktadır.”
Somut olayda murisin kardeşinin evlatlığı, murise (halaya) mirasçı olamaz. Mahkemece evlatlığın mirasçı kabul edilmesi hatalıdır. Hüküm bu nedenle bozulmuştur.
Bu karar, evlatlığın mirasçılığının sınırlı olduğunu bir kez daha teyit etmektedir. Evlatlık, evlat edinenin kardeşine veya üstsoylarına “halefiyet” yoluyla mirasçı olamaz. Mirasçılık yalnızca doğrudan evlat edinen ile sınırlıdır.
3. ÖRNEK: EVLATLIĞIN ÇOCUĞUNUN DURUMU
Yargıtay’ın bir başka kararında (14. Hukuk Dairesi, Esas 2015/5616, Karar 2016/52, 11.01.2016) ise ters durum ele alınmıştır: Evlatlık, evlat edinenden önce vefat etmişse, evlatlığın altsoyu (çocuğu) evlat edinenden miras alabilir. Çünkü TMK m. 500, “evlatlık ve altsoyu” ifadesiyle altsoyu da korumaktadır. Bu karar, altsoyun mirasçılığının devam ettiğini göstermektedir.
4. UYGULAMADA KARŞILAŞILAN DİĞER SORUNLAR
-Evlat edinme sözleşmesinden önce resmi senetle miras hakkının kaldırılması halinde evlatlık kanuni mirasçı olamaz, ancak mansup mirasçı (vasiyetname ile) olabilir.
-Evlatlık, biyolojik ailesine mirasçı olmaya devam eder (çifte mirasçılık).
-Evlat edinenin evlatlıktan miras alması ise yalnızca ölüme bağlı tasarrufla mümkündür.
Türk miras hukuku, evlat edinmeyi teşvik ederken aynı zamanda suni nesep bağını sınırlı tutmuştur. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 15.02.2021 tarihli, Esas 2017/2282, Karar 2021/892 sayılı ilamı, bu sınırlamanın en net ifadesidir: Evlatlık, yalnızca evlat edinenin mirasçısıdır; evlat edinenin hısımlarına mirasçı olamaz. Mirasçılık belgesi taleplerinde, evlat edinme ilişkisinin detaylı incelenmesi ve Yargıtay içtihatlarının göz önünde bulundurulması büyük önem taşımaktadır.
